CIR و PIR چیست؟ معیار واقعی پهنای باند تضمین شده

در قرارداد اینترنت سازمانی، عدد «سرعت سرویس» همیشه پهنای باند تضمین شده نیست. ممکن است سقف سرویس 100 مگابیت باشد، اما ارائه دهنده فقط بخشی از آن را در زمان پرترافیک متعهد شود. CIR حد تعهد و PIR سقف استفاده را نشان می‌دهد.

CIR یا Committed Information Rate نرخ پهنای باندی است که ارائه دهنده طبق قرارداد برای سرویس متعهد می‌شود؛ درحالی‌که PIR یا Peak Information Rate بیشترین نرخی است که اتصال در شرایط مناسب می‌تواند به آن برسد. ترافیک تا CIR معمولا در محدوده تعهد قرار دارد، اما ظرفیت بین CIR و PIR مازاد و وابسته به منابع آزاد شبکه است. بنابراین برای انتخاب اینترنت سازمانی، عدد CIR از عبارت‌هایی مانند «سرعت تا 100 مگابیت» مهم‌تر است و باید همراه SLA، نقطه اندازه گیری و شرایط ازدحام بررسی شود.

CIR چیست؟

CIR مخفف Committed Information Rate و به معنای نرخ اطلاعات تعهدشده است. این مقدار مشخص می‌کند چه میزان ظرفیت باید طبق سیاست فنی و مفاد قرارداد در دسترس مشترک باشد. در مدل‌های کنترل ترافیک، بسته‌های داخل محدوده CIR ترافیک منطبق یا In-Profile محسوب می‌شوند و معمولا بالاترین اولویت حفظ را دارند.

اگر CIR لینک 20 مگابیت‌برثانیه باشد، ارائه دهنده باید این نرخ را مطابق قرارداد حمل کند. بااین‌حال توان سرور مقصد، مسیرهای خارج از شبکه اپراتور، سربار پروتکل و شبکه داخلی بر Throughput اثر دارند. CIR «تعهد ظرفیت در محدوده کنترل سرویس دهنده» است، نه وعده سرعت ثابت برای همه مقصدها.

PIR چیست؟

PIR مخفف Peak Information Rate و سقف نرخ مجاز یا قابل دستیابی سرویس است. وقتی منابع شبکه آزاد باشند، کاربر می‌تواند بالاتر از CIR و تا PIR ترافیک داشته باشد. این ظرفیت برای جهش‌های کوتاه مصرف مفید است، اما معمولا تعهد دائمی نیست.

اگر CIR برابر 20 و PIR برابر 50 مگابیت باشد، 20 مگابیت بخش متعهد و فاصله 20 تا 50 مگابیت ظرفیت مازاد است. هنگام ازدحام، بسته‌های این محدوده ممکن است اولویت پایین‌تری بگیرند یا حذف شوند. ترافیک بالاتر از PIR نیز معمولا محدود، Shape یا Drop می‌شود.

RFC 2698 و مستندات تجهیزات شبکه، CIR و PIR را همراه اندازه Burst برای دسته‌بندی ترافیک به محدوده‌های منطبق، مازاد و متخلف به کار می‌برند.

منطق فنی CIR و PIR چگونه کار می کند؟

اعمال این نرخ‌ها معمولا با دو سازوکار انجام می‌شود:

• Policing: نرخ را اندازه می‌گیرد و بسته‌های خارج از سیاست را Drop یا Remark می‌کند.
• Shaping: بسته‌های اضافی را در صف نگه می‌دارد تا نرخ خروجی از سقف عبور نکند.

در مدل دو نرخ و سه‌رنگ، ترافیک تا CIR سبز، بین CIR و PIR زرد و بالاتر از PIR قرمز در نظر گرفته می‌شود. این رنگ‌ها منطق داخلی تجهیزات برای تعیین اولویت، صف‌بندی یا حذف بسته‌ها هستند. مستندات Juniper نیز CIR را حد تضمینی و PIR را سقف ترافیک پیک معرفی می‌کند. پارامترهای CBS و PBS مقدار Burst قابل‌قبول را تعیین می‌کنند؛ برای ترافیک جهشی، این مقادیر باید در طراحی سرویس روشن باشند.

مثال واقعی از تفاوت CIR و PIR

فرض کنید یک شرکت سرویس «تا 100 مگابیت» دریافت کرده است:

پارامتر	مقدار
ظرفیت فیزیکی لینک	100 مگابیت
CIR	30 مگابیت
PIR	100 مگابیت
ظرفیت تضمین نشده	70 مگابیت

در ساعات خلوت، تست سرعت ممکن است به 100 مگابیت برسد؛ اما در زمان ازدحام، ارائه‌دهنده فقط حفظ 30 مگابیت را متعهد است. بنابراین این سرویس با لینکی که CIR آن 100 مگابیت است، کیفیت تعهد و قیمت یکسانی ندارد.

تفاوت CIR و PIR با پهنای باند اختصاصی، SLA و QoS

مفهوم	چه چیزی را مشخص می‌کند؟	آیا به‌تنهایی تضمین کیفیت است؟
CIR	نرخ متعهد انتقال داده	خیر؛ باید در SLA تعریف شود
PIR	سقف نرخ پیک	خیر؛ بخش بالاتر از CIR ممکن است اشتراکی باشد
SLA	دسترس پذیری، کیفیت و زمان رفع خرابی	در محدوده بندهای قرارداد
QoS	اولویت‌بندی کلاس‌های ترافیک	خیر؛ ظرفیت جدید ایجاد نمی‌کند
ظرفیت لینک	حداکثر توان اتصال	الزاما برابر CIR نیست

در تفاوت اینترنت اشتراکی و اختصاصی اصل بحث، نحوه تخصیص منابع است؛ CIR نشان می‌دهد این تخصیص چه عددی دارد. همچنین SLA پهنای باند اختصاصی باید مشخص کند CIR کجا، در چه بازه‌ای و با چه روشی اندازه‌گیری می‌شود. QoS جایگزین CIR نیست. QoS می‌تواند VoIP را بر دانلود فایل مقدم کند، اما کمبود ظرفیت را فقط بهتر مدیریت می‌کند.

کاربرد CIR و PIR برای سازمان ها

این شاخص‌ها زمانی مهم‌اند که چند نوع ترافیک با حساسیت متفاوت روی یک لینک عبور کند:

• مراکز تماس و VoIP حساس به تأخیر، Jitter و Packet Loss
• ویدئوکنفرانس و جلسات آنلاین
• اتصال شعب روی شبکه‌هایی مانند VPLS سازمانی
• دسترسی به ERP ،CRM و سرویس های ابری
• ارسال نسخه پشتیبان و فایل‌های حجیم
• پلتفرم‌های وابسته به دسترسی پایدار

CIR باید بر اساس مصرف هم‌زمان سرویس‌های حیاتی تعیین شود. بار دائمی سازمان نباید بر ظرفیت تضمین نشده متکی باشد.

مزایا و محدودیت های CIR و PIR

CIR شفاف، مقایسه پیشنهادها و تنظیم QoS، لینک پشتیبان و مانیتورینگ را دقیق‌تر می‌کند. PIR نیز هزینه تامین دائمی ظرفیت پیک را کاهش می‌دهد. این دو عدد تمام کیفیت سرویس را توضیح نمی‌دهند؛ Latency ،Jitter ،Packet Loss ،Availability و زمان رفع خرابی نیز باید سنجیده شوند. رفتار ظرفیت مازاد هم به سیاست و ازدحام شبکه وابسته است.

اشتباهات رایج در بررسی قرارداد

یکی دانستن PIR با سرعت تضمینی: عبارت «تا 100 مگابیت» معمولا سقف را بیان می‌کند، نه حد تعهد را.

نادیده گرفتن جهت ترافیک: CIR دانلود و آپلود باید جداگانه یا به‌صورت متقارن مشخص شود.

اتکا به یک Speedtest: تست لحظه‌ای فقط وضعیت همان زمان، سرور و مسیر را نشان می‌دهد.

بررسی نکردن نقطه تحویل: تعهد ممکن است تا CPE یا لبه شبکه ارائه دهنده سنجیده شود؛ تضمین End-to-End بدون تعریف دقیق قابل اتکا نیست.

نادیده گرفتن Burst: دو سرویس با CIR و PIR یکسان ممکن است به دلیل تنظیمات Burst رفتار متفاوتی داشته باشند.

تمرکز صرف بر عدد سرعت: به همین دلیل انتخاب شرکت ارائه دهنده پهنای باند اختصاصی نباید فقط بر اساس بیشترین عدد پیشنهادی انجام شود.

چه زمانی CIR بالا مناسب است؟

CIR نزدیک به PIR برای مصرف دائمی و حیاتی، مانند مرکز تماس، شرکت مالی یا انتقال مستمر داده منطقی است؛ زیرا افت ظرفیت می‌تواند هزینه عملیاتی بالایی ایجاد کند.

CIR پایین‌تر زمانی قابل قبول است که پیک مصرف کوتاه باشد و سازمان در ازدحام با ظرفیت پایه کار کند. برای دفتر کوچک، خرید CIR برابر حداکثر پیک ممکن است هزینه غیرضروری باشد.

چک لیست بررسی قرارداد CIR و PIR

پیش از امضای قرارداد این موارد را مکتوب کنید:

1. CIR و PIR دانلود و آپلود چقدر است؟
2. CIR در کدام نقطه و با چه روشی اندازه‌گیری می‌شود؟
3. ترافیک بین CIR و PIR هنگام ازدحام چه رفتاری دارد؟
4. ترافیک بالاتر از PIR Drop می‌شود یا Shape؟
5. مقادیر Burst و محدودیت آن چیست؟
6. SLA برای Latency ،Jitter ،Packet Loss و Availability چه می‌گوید؟
7. آیا گزارش مانیتورینگ در اختیار مشتری قرار می‌گیرد؟
8. فرآیند جبران نقض تعهد و امکان ارتقای CIR چیست؟

در سرویس پهنای باند اختصاصی تک‌نت ظرفیت باید پس از نیازسنجی تعداد کاربران، مصرف پیک و حساسیت سرویس‌ها انتخاب شود؛ صرف انتخاب بزرگ‌ترین عدد، طراحی شبکه نیست.

CIR معیار اصلی ظرفیت متعهد و PIR سقف استفاده در شرایط مناسب است. پیشنهاد فنی باید هر دو عدد، جهت ترافیک، نقطه اندازه‌گیری، رفتار ترافیک مازاد و SLA را شفاف کند. برای سرویس‌های حیاتی، ظرفیت دائمی را بر مبنای CIR طراحی کنید و PIR را حاشیه انعطاف بدانید، نه منبع قطعی سازمان.

سوالات متداول

CIR و PIR چیست و چه تفاوتی دارند؟

CIR نرخ پهنای باند متعهد و PIR بیشترین نرخ پیک سرویس است. ظرفیت بین این دو معمولا تضمین دائمی ندارد.

آیا PIR همان سرعت اینترنت است؟

PIR سقف نرخ قابل دستیابی است، اما سرعت واقعی به ازدحام، مسیر، تجهیزات، مقصد و قرارداد بستگی دارد.

آیا CIR سرعت دانلود را تضمین می‌کند؟

CIR ظرفیت متعهد در محدوده تعریف‌شده سرویس است؛ Throughput نهایی ممکن است تحت تأثیر عوامل خارج از شبکه ارائه‌دهنده قرار گیرد.

نسبت مناسب CIR به PIR چقدر است؟

نسبت ثابت وجود ندارد. هرچه سرویس حیاتی‌تر و مصرف پایدارتر باشد، CIR باید به بار واقعی و معمولا به PIR نزدیک‌تر شود.

آیا می‌توان CIR را بعداً افزایش داد؟

اغلب بله، اما این موضوع به ظرفیت لینک، تجهیزات، پوشش و قرارداد وابسته است و باید پیش از خرید بررسی شود.

مشاوره برای انتخاب پهنای باند سازمانی

اگر درباره مقدار پهنای باند، نسبت CIR به PIR یا انتخاب بستر وایرلس و فیبر نوری سازمانی مطمئن نیستید، تیم فنی تک‌نت می‌تواند الگوی مصرف و سرویس‌های حساس شما را بررسی کند. برای نیازسنجی و مشاوره رایگان با کارشناسان تک‌نت تماس بگیرید تا پیشنهاد فنی بر اساس تعهد قابل‌اندازه‌گیری تهیه شود، نه صرفا یک عدد اسمی.